Tomasz Różycki "Dwanaście stacji" + nawiązanie do "Pana Tadeusza" Adama Mickiewicza. Matura MAJ 2007, PR

Temat: Obraz małej ojczyzny w początkowym fragmencie poematu Tomasza Różyckiego Dwanaście stacji. Jaką rolę odgrywają w tym tekście nawiązania do Pana Tadeusza?

            Mała ojczyzna, czyli miejsce bliskie naszemu sercu. Najczęściej stanowi ona rodzinne strony, z którymi jesteśmy związani w sposób emocjonalny, choćby ze względu na historię łączącą nas z danym miejscem.

            Każde powroty w rodzinne strony wiążą się z sentymentem, gdyż w tych miejscach pozostała cząstka naszego dzieciństwa i młodości. Bohater poematu Różyckiego powraca w swoje rodzinne strony wzorem Tadeusza Soplicy.

Jego stosunek do miasta ma się nijak do wzniosłych słów Mickiewicza rozpoczynających jego epopeję. Zamiast "Litwo, ojczyzno moja", bohater wypowiada "To miasto, chorobo moja![...]", a dopełnieniem jego uczuć jest: "[...] jakże cię nienawidzę, miasto". Opisuje on swoje miasto jako wstrętne i odrażające. Miasto, w którym głównie dba się o finanse, a nie rozwój intelektualny czy też duchowy "Miasto Stu Banków i Jednej Księgarni!". Zamiast "pagórków leśnych" i "łąk zielonych", bohater dostrzega brudną wodę w rzece zamieszkanej przez liczne rzeczne potwory.

Wiesław Myśliwski "Kamień na kamieniu" i Tadeusz Różewicz "Słowa". Matura Maj 2008,PR

Temat:
Rola słów w relacjach międzyludzkich. Analizując i interpretując fragment powieści Wiesława Myśliwskiego Kamień na kamieniu oraz wiersz Tadeusza Różewicza Słowa, zwróć uwagę na przedstawione sytuacje i sposoby kreowania podmiotu mówiącego.

            Oba utwory współczesnych pisarzy zostały poświęcone kwestii relacji międzyludzkich budowanych za pomocą słów, rozmowy. We fragmencie powieści Myśliwskiego pt. "Kamień na kamieniu" został ukazany problem porozumiewania się w gronie najbliższych osób. Natomiast Różewicz, ukazuje kryzys języka oraz to jak szacunek do słów, zamienił się w brak poszanowania.

            Bohaterem i zarazem narratorem powieści Myśliwskiego jest typowy mieszkaniec wsi o tradycyjnej postawie wobec otaczającego go rzeczywistości. Z jego opowieści wyłania się obraz rodziny dotkniętej kryzysem - rodzice umarli, a dwaj bracia swoje życie układają w mieście, ograniczając kontakty z trzecim bratem mieszkającym na wsi. Bohater chcąc odbudować więzi łączące niegdyś rodzinę wysyła list z zapytaniem o rodzinny grobowiec, który miał się stać symbolem ich ponownego połączenia. Jego pomysł doprowadza do rodzinnego spotkania, które już na wstępie okazuje się klęską.

Julian Tuwim "Kwiaty polskie" i Agnieszka Osiecka "Niech żyje bal". Matura Maj 2011pr

Temat: Porównaj sposoby kreowania obrazów tańca i jego funkcje we fragmencie poematu
Kwiaty polskie Juliana Tuwima i wierszu Niech żyje bal Agnieszki Osieckiej.

      W wierszu Agnieszki Osieckiej został przedstawiony obraz trwającego balu podczas, którego uczestnicy zabawy tańczą różne rodzaje tańców. W przypadku poematu Tuwima dominuje obraz tańczonego walca przez parę bohaterów wyodrębnioną spośród innych tańczących. W oby utworach można odczytać metaforyczne i dosłowne znaczenie obrazów tańca.
    Podmiot liryczny w wierszu Osieckiej jest bezpośrednim uczestnikiem opisywanego balu, na który wszyscy jesteśmy zaproszeni, a nawet koniecznie musimy w nim uczestniczyć "[...] marsz na bal!", pomimo że kończy się on źle i nieoczekiwanie "Sucha kostucha, ta Miss Wykidajło/ wyłączy nam prąd w środku dnia,[...]". Zawarty w wierszu refren oraz powtórzenie i wyliczenie wyrażają muzyczność utworu. Uczestnikami balu, który zdarza się  tylko raz i nie może być powtórzony są wszyscy ludzie, a każdy z nich tańczy dowolny, wybrany przez siebie taniec.

Adam Mickiewicz - "Gdy mój trup..." i Maria Pawlikowska-Jasnorzewska - "Światło w ciemnościach". Matura Maj 2011pp

Temat: Analizując wiersze Gdy tu mój trup… Adama Mickiewicza oraz Światło w ciemnościach Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej, porównaj ukazane w nich obrazy świata marzeń i rzeczywistości. Wykorzystaj właściwe konteksty.

Analizowane wiersze pochodzą z dwóch różnych epok, lecz łączy je podobna tematyka i podmiot liryczny będący emigrantem, co daje też odczuć nostalgiczny charakter utworów. Obaj autorzy w swoich utworach uciekają w świat marzeń i wspomnień, do czasów, gdy Polska cieszyła się wolnością i spokojem. W przypadku Mickiewicza był to czas sprzed I rozbioru, a u Pawlikowskiej - Jasnorzewskiej, sprzed II wojny światowej.

W wierszu Mickiewicza wyraźnie widać podział na świat rzeczywisty i świat marzeń. Podmiot liryczny przebywa na emigracji i nie akceptuje świata, w którym się znajduje, dlatego przenosi się w świat marzeń i wspomnień. Przenosi się na pola i łąki w rodzinne strony, gdzie jego dusza odpoczywa. W wierszu można dostrzec powiązanie z Inwokacją rozpoczynającą "Pana Tadeusza", w której Mickiewicz również powracał myślami do rodzinnych stron "Do tych pagórków leśnych, do tych łąk zielonych,[...]"

Hanna Krall - "Zdążyć przed Panem Bogiem". Matura Maj 2010pp

Temat: Na podstawie podanego fragmentu utworu Hanny Krall Zdążyć przed Panem Bogiem przedstaw przemyślenia Marka Edelmana o możliwości godnego życia w czasach Zagłady i różnych poglądach na temat godnej śmierci.

W podanym fragmencie wywiadu Hanny Krall z Markiem Edelmanem, Mark Edelman opowiada o wydarzeniach w "czasach Zagłady", których był świadkiem i uczestnikiem.

            Według Marka Edelmana żeby żyć godnie w opisywanych/opowiadanych czasach należy przede wszystkim mieć, po co i dla kogo żyć, jednocześnie nie może to być życie kosztem innej osoby. Incydent z obcinaniem brody Żydowi i reakcja tłumu powoduje, iż dla Marka Edelmana najważniejszym wyznacznikiem godnego życia jest brak upokorzenia: "Wtedy zrozumiałem, że najważniejsze ze wszystkiego jest nie dać się wepchnąć na beczkę.". W tamtych czasach ważna była też odwaga, by działać, gdyż bierność skazywała na pewną śmierć.